Ruiny dawnej pozycji sieciowej w Santoku są niemymi świadkami dramatycznych wstrząsów w Europie w 1945 r. Są imponującym przypomnieniem wojny, ucieczki i nowych początków - oraz tego, jak kruchy może być pokój i wolność w Europie.

Miejsce, w którym Noteć wpada dziś do Warty, w styczniu 1945 roku było centralnym punktem historii świata. Ruiny pozycji Netze w Santoku to nie tylko pozostałości militarne, ale także przypomnienie końca II wojny światowej i głębokich wstrząsów w Europie.

Koniec „domku z kart“

12 stycznia 1945 r., wraz z radziecką „Ofensywą Wisła-Odra“, rozpoczęło się kolejne decydujące natarcie w kierunku Berlina. Niemiecki Wehrmacht, liczący około 450 000 żołnierzy w obliczu przewagi liczebnej 2,2 miliona żołnierzy Armii Czerwonej, próbował zatrzymać natarcie na ufortyfikowanych liniach, takich jak Wał Pomorski i linia Odra-Warthe.

Santok funkcjonował jako strategiczny przyczółek u zbiegu rzek Netze i Warty. Masywne betonowe bunkry miały zabezpieczać przeprawy przez rzekę. Jednak wojska radzieckie wykorzystały swoją ogromną mobilność, omijając stałe pozycje lub niszcząc je bezpośrednim ostrzałem nowoczesnej artylerii. Santok padł pod koniec stycznia 1945 roku, wraz z wieloma innymi pozycjami obronnymi. Niemiecki Front Wschodni rozpadł się jak „domek z kart“, zgodnie z przewidywaniami niemieckiego generała Guderiana.

Santok jest więc stacją na „drodze do wyzwolenia“ spod nazistowskiej tyranii. Drodze, która wyzwoliła również obozy zagłady, takie jak Auschwitz, i ujawniła światu okrucieństwo i horror nazistowskich rządów.

Jednocześnie cezura militarna wiązała się z wielkimi ludzkimi trudnościami: Miliony niemieckich cywilów uciekło na zachód. Późniejsze „przesunięcie Polski na zachód“ doprowadziło do niemal całkowitej wymiany ludności. Duża część sieci została zniszczona przez pionierów Ludowego Wojska Polskiego po zakończeniu wojny.

Pomnik dla Europy

Dziś ruiny bunkrów w Santoku zostały wpisane do polskiego rejestru zabytków jako miejsce pamięci o wojnie. Zachęcają do refleksji nad wspólną europejską historią m.in. wzdłuż ścieżki fortyfikacyjnej (Szlak). Odkryj prawie całkowicie zachowane obiekty, takie jak okrągły bunkier obronny Obiekt 19 lub ogromne betonowe bloki wysadzonych dzieł.
Odwiedź Santok i poznaj historię w miejscu, w którym się wydarzyła - jako część trasy, która przypomina nam, jak cenny jest pokój i wolność w Europie.

Historia o miejscu pamięci pojawi się wkrótce.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Cmentarz wojskowy 1 Armii Wojska Polskiego w Starych Łysogórkach to miejsce ciszy i zadumy nad Odrą, gdzie historia łączy się z krajobrazem. Nekropolia upamiętnia dramatyczny wysiłek żołnierzy, którzy walczyli na krótko przed zakończeniem II wojny światowej.

Cmentarz wojskowy 1 Armii Wojska Polskiego w Starych Łysogórkach, zwany również Siekierkami, to jedno z najważniejszych miejsc pamięci narodowej nad Odrą. Nekropolia jest miejscem ostatniego spoczynku żołnierzy, którzy przekroczyli Odrę i wzięli udział w operacji berlińskiej w 1945 roku.

Spoczywa tu około 1 977 żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, którzy stracili życie w jednej z najtrudniejszych operacji II wojny światowej na froncie wschodnim - podczas przeprawy przez Odrę i dalszych walk w kierunku Berlina.

Cmentarz został założony na planie kwadratu i podzielony na regularne kwatery z charakterystycznymi pomnikami krzyża grunwaldzkiego, symbolizującymi męstwo i poświęcenie polskich żołnierzy. Centralnym punktem nekropolii jest monumentalny pomnik autorstwa rzeźbiarza Stanisława Lewińskiego, odsłonięty w 1961 roku. Przedstawia on kobietę z dzieckiem oraz unoszące się na wodzie żagle i miecze, symbolizujące poświęcenie, nadzieję i trudy żołnierskiej przeprawy przez rzekę.

Odra, którą żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego przekroczyli pod ostrzałem wroga, stała się w 1945 roku nie tylko naturalną granicą, ale także symboliczną bramą prowadzącą do ostatecznego zwycięstwa. Jej przekroczenie oznaczało pokonanie ostatniej poważnej przeszkody na drodze do Berlina i koniec cierpień wojennych na ziemiach polskich.

Co roku w kwietniu, w rocznicę forsowania Odry, na cmentarzu odbywają się uroczyste obchody upamiętniające poległych żołnierzy. Biorą w nich udział kombatanci, przedstawiciele wojska, władz samorządowych, młodzież szkolna i mieszkańcy regionu, by uczcić pamięć tych, którzy walczyli o wolność ojczyzny.

Wraz z pobliskim Muzeum Historii Broni Inżynieryjnej 1 Armii Wojska Polskiego cmentarz stanowi centralny punkt Obszaru Pamięci Narodowej nad Odrą - terenu łączącego miejsca pamięci, pomniki i ekspozycje muzealne od Czelina po Cedynię. To miejsce refleksji, historii i edukacji, a jednocześnie ważny punkt na szlaku historyczno-przyrodniczym regionu.

Historia o miejscu pamięci pojawi się wkrótce.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Oflag IIC Woldenberg był niemieckim obozem jenieckim dla polskich oficerów podczas II wojny światowej. Pomimo uwięzienia stał się miejscem nauki, kultury i oporu, demonstrując siłę ducha, solidarność i patriotyzm więźniów.

Oflag II C Woldenberg był największym niemieckim obozem jenieckim dla oficerów Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej. Został założony jesienią 1939 r. na terenie dzisiejszego Dobiegniewa, wówczas znanego jako niemiecki Woldenberg. Obóz zajmował powierzchnię 24 hektarów i był otoczony podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego oraz wieżami strażniczymi. W kilku barakach umieszczono ponad 6000 polskich oficerów i podchorążych, którzy brali udział w ofensywie wrześniowej i późniejszych walkach w Europie.

Codzienne życie w obozie było ciężkie. Głód, choroby, monotonia i pozbawienie wolności mocno dawały się we znaki więźniom. Mimo to prowadzili oni intensywne życie kulturalne i intelektualne. Działały trzy chóry, orkiestra symfoniczna i teatr, a w ramach Uniwersytetu Woldenberskiego organizowano wykłady, kursy zawodowe i studia. Działała również konspiracyjna organizacja niepodległościowa. Szczególne znaczenie miał konspiracyjny nasłuch radiowy organizowany przez grupę „R”, który przekazywał informacje z frontu wojny i z okupowanego kraju.

Sport był ważną częścią życia za drutem kolczastym. Regularnie odbywały się mecze piłki nożnej i siatkówki, a w 1944 r. zorganizowano duży turniej pod nazwą „Rok Olimpijski 1944 w Obozie II C”, będący pokłosiem odwołanych Igrzysk Olimpijskich w Londynie. Jesienią tego samego roku, po klęsce Powstania Warszawskiego, do obozu przybyło ponad 100 oficerów Armii Krajowej, co zintensyfikowało działalność konspiracyjną i patriotyczną.

25 stycznia 1945 r. Niemcy zarządzili ewakuację obozu w związku ze zbliżającym się frontem wschodnim. Więźniowie zostali wyprowadzeni pod ciężką strażą w dwóch kolumnach, „wschodniej” i „zachodniej”. Kolumna wschodnia została wyzwolona 30 stycznia 1945 r. w Dziedzicach przez czołgi radzieckiej 55 Brygady Czołgów. Kolumna zachodnia została przepędzona przez Odrę, gdzie została wyzwolona przez oddziały amerykańskie i kanadyjskie. Ostatecznie 3 maja 1945 r. ostatni jeńcy Oflagu II C Woldenberg odzyskali wolność.

Dziś na terenie byłego obozu znajduje się muzeum, pomnik poświęcony losom polskich oficerów, ich odporności, solidarności i walce o zachowanie godności i tożsamości narodowej w warunkach uwięzienia.

Historia muzeum pojawi się wkrótce.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Miejsce pamięci Wulkow jest cyfrowym pomnikiem od 2024 roku. Upamiętnia podobóz getta Theresienstadt o tej samej nazwie, który istniał w latach 1944-1945. Prawie 400 żydowskich więźniów wykonywało tam pracę przymusową przy budowie tajnego alternatywnego miejsca dla Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).

Obóz satelitarny Wulkow został założony w marcu 1944 r. na zalesionym obszarze w pobliżu Neuhardenbergu w Brandenburgii. Strategicznym celem była budowa alternatywnego biura dla Urzędu IV RSHA (Gestapo) i kancelarii partii NSDAP.

Pod zakamuflowanymi nazwami, takimi jak „Dachs“ czy „Barackenbau Zossen“ i pod początkowym kierownictwem Adolfa Eichmanna, biura administracyjne i tajne archiwa miały być chronione przed alianckimi nalotami. Więźniowie musieli budować baraki, obiekty wywiadowcze i bunkier na akta pod ekstremalną presją czasu i w największej tajemnicy.

Ofiary i ich warunki życia

Z getta w Theresienstadt do Wulkowa deportowano łącznie prawie 400 żydowskich więźniów, w tym wysoko wykwalifikowanych rzemieślników i inżynierów. Więźniowie, w tym około 34 kobiet, pochodzili z Czech, Niemiec i Austrii. Praca była postrzegana jako zwodnicza „polisa ubezpieczeniowa na życie“ dla więźniów, ponieważ w zamian za swoją pracę mieli być chronieni przed deportacją do obozów zagłady. Jednak codzienne życie pod rządami sadystycznego komendanta Franza Stuschki charakteryzowało się brutalną przemocą, głodem i nieludzkimi karami.

W lutym 1945 r. obóz został ewakuowany z powodu zbliżającej się Armii Czerwonej; więźniowie zostali przewiezieni z powrotem do Theresienstadt w bydlęcych wagonach w męczarniach.

Znaczenie dzisiaj

Dziś Wulkow funkcjonuje jako cyfrowe miejsce pamięci, które zostało otwarte w kwietniu 2024 roku. Ponieważ na miejscu nie ma prawie żadnych pozostałości strukturalnych, miejsce pamięci wykorzystuje nowoczesne formaty cyfrowe, aby zebrać rozproszone biografie ofiar i sprawić, by ich głos został usłyszany po dziesięcioleciach milczenia. Poprzez seminaria, spacery pamięci i wystawę internetową grupa robocza Wulkow, we współpracy z centrum edukacyjnym Campus Schloss Trebnitz, wnosi istotny wkład w pogodzenie się z regionalnymi zbrodniami nazistowskimi i edukację polityczną.
To miejsce pamięci działa jak cyfrowe echo, które przenosi fragmenty historii, które kiedyś były ukryte w lesie, do globalnej sfery publicznej, aby trwale zachować tożsamość ofiar.

Historia o miejscu pamięci pojawi się wkrótce.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

W latach 1940-1945 więzienie służyło jako ośrodek przetrzymywania członków Wehrmachtu. Wyroki obejmowały dezercję, nieposłuszeństwo, homoseksualność, obalenie władzy wojskowej, kradzież, nieuprawnione usunięcie, samookaleczenie i morderstwo.

Więzienie Anklam Wehrmacht rozpoczęło działalność jako więzienie dla wojskowego wymiaru sprawiedliwości 25 listopada 1940 roku. Więźniami byli męscy członkowie Wehrmachtu, którzy zostali skazani przez sądy, więźniowie aresztowani lub więźniowie w tranzycie z Wehrkreise I, II i XX, Luftgauen I i XI, obszaru Morza Bałtyckiego marynarki wojennej i Grupy Armii Północ.

W co najmniej 139 przypadkach można udowodnić, że w więzieniu Anklam stosowano specjalne wojenne prawo karne, które wiązało się z orzekaniem kary śmierci. Wyroki osób, które nie zostały skazane na karę śmierci, były bardzo zróżnicowane. Jednak codzienne życie więzienne lub praca w mieście i okolicach były podobne. Struktury więzienia Anklam Wehrmacht zachowały się do ostatnich dni kwietnia 1945 roku. Jeszcze 26 kwietnia 1945 r. wykonywano egzekucje i ułaskawienia skazanych na karę śmierci.

Przesunięcie linii frontu armii radzieckiej, z dużym postępem w kierunku północnych Niemiec, miało miejsce między 27 a 28 kwietnia 1945 r. W nocy 29 kwietnia 1945 r. alianci wkroczyli do Anklam. Miał to być dzień ostatniej dużej bitwy o Anklam. Miasto (70-80%) zostało prawie całkowicie zniszczone przez bombardowania, ostrzał i podpalenia dokonane przez wojska niemieckie i alianckie.

W więzieniu nadal rozmieszczone były jednostki alarmowe przeciwko armii radzieckiej. Strażnicy wyruszyli z grupą więźniów w marsz ewakuacyjny na zachód 28 kwietnia 1945 roku. Dwa dni później kolumna przemaszerowała przez Tribsees i kontynuowała marsz w kierunku Bad Sülze. Jednostka ta została odbita rankiem 1 maja 1945 roku. (Źródło: Das Anklamer Wehrmachtgefängnis, Schwerin 2021, opublikowane przez Krajowe Centrum Edukacji Politycznej Meklemburgii-Pomorza Przedniego).

Dawne więzienie Wehrmachtu jest częścią krajobrazu muzealnego Anklam, a jego zawartość została zaprojektowana wspólnie z fundacją „Centrum Pracy Pokojowej - Otto Lilienthal - Hanzeatyckie Miasto Anklam“.

Głównymi tematami dla zwiedzających są wycieczki z przewodnikiem i warsztaty na temat historii miejsca i jego otoczenia, wojskowego wymiaru sprawiedliwości i demokracji, życia codziennego i biografii więźniów. Część budynku z celami śmierci, która została utworzona jako miejsce pamięci w latach 60-tych XX wieku, jest otwarta dla publiczności jako miejsce pamięci i jako część wizyty w muzeum.

Historia muzeum pojawi się wkrótce.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Projekt finansowania Interreg VI A na lata 2026-2028

Projekt dotyczy ponownej oceny, wizualizacji i połączenia w sieć „Historia nazistowskich mordów na chorych“ w Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde oraz „Ślady żydowskiego życia“ w Seelow, Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde.

W ramach współpracy transgranicznej partnerzy projektu rewitalizują lub przywracają miejsca pamięci o znaczeniu krajowym, wyposażając je w wystawy cyfrowe i łącząc je ze sobą tematycznie. Oprócz zrównoważonych inwestycji w rozbudowę miejsc pamięci, głównym celem projektu jest rozwój transgranicznych ofert turystyki edukacyjnej z elementami integracyjnymi i zaangażowaniem odpowiednich grup docelowych.

Celem jest poprawa dostępu do miejsc pamięci, a tym samym do wspólnej historii polsko-niemieckiego pogranicza, która jest wyjątkowa w kontekście zakończenia II wojny światowej i przesunięcia Polski na zachód.

Kluczowe wyniki projektu

„Historia nazistowskich mordów na chorych“

• Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
• Rewitalizacja cmentarza i miejsca pamięci w Międzyrzeczu-Obrzycach,
• Projekt i budowa ogrodu kontemplacyjnego na terenie kliniki w Międzyrzeczu
  Obrzyce w ramach polsko-niemieckiego projektu młodzieżowego ze stażystami z firm ogrodniczych i krajobrazowych z Berlina i Międzyrzecza,
  
  Opracowanie wystawy na temat historii nazistowskich mordów szpitalnych w Ueckermünde w klinice AMEOS,
• Opracowanie i połączenie nowych i istniejących wystaw cyfrowych na temat historii nazistowskich mordów w Międzyrzeczu-Obrzycach i Ueckermünde, polskie tłumaczenie i połączenie wystawy „Totgeschwiegen“ w Berlinie,
• Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat historii nazistowskich mordów na chorych u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.

„Ślady żydowskiego życia“

• Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
• Budowa nowego miejsca pamięci i spotkań „dawny cmentarz żydowski Seelow“ na dawnym pierwotnym miejscu,
• Opracowanie czterech tras okrężnych z elementami cyfrowymi śladami życia żydowskiego w Seelow, Międzyrzeczu, Ueckermünde i Berlinie-Charlottenburgu,
• Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat śladów życia żydowskiego u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.

W ten sposób projekt odpowiada na wspólne wyzwanie, jakim jest poprawa wzajemnego dostępu do dziedzictwa kulturowego oraz oferty turystycznej i kulturalnej na obszarze wsparcia, a także wykorzystanie możliwości oferowanych przez kulturę i turystykę w celu rozszerzenia powiązań transgranicznych.

Sieć „Pamięć łączy“ zapewnia odpowiednie ramy dla tworzenia sieci i rozpowszechniania nowych programów turystyki edukacyjnej w ramach projektu. Projekt przyjmuje strategię wieloperspektywicznego krajobrazu pamięci Odra-Warthe i konsoliduje transgraniczną ofertę turystyki edukacyjnej dla znaczącej epoki II wojny światowej w regionie.

Kontekst historyczny

Podejście transgraniczne i potrzeba zaangażowania partnerów spoza obszaru finansowania wynikają z rozmieszczenia i roli nazistowskich miejsc zbrodni na byłym terytorium Rzeszy. Osoby z upośledzeniem umysłowym były izolowane w dawnej klinice w Berlinie, selekcjonowane i deportowane do sanatorium w Meseritz-Obrawalde, gdzie zamordowano około 10 000 osób. Na terenie kliniki w państwowym sanatorium Ueckermünde utworzono i po raz pierwszy wypróbowano krematorium do eksterminacji ofiar nazizmu. W związku z niewielką liczbą i rozmieszczeniem dzisiejszych miejsc pamięci kompleksu nazistowskich mordów szpitalnych, istnieje potrzeba wykorzystania wcześniej niewykorzystanego potencjału do pracy nad pamięcią (Międzyrzecz, Ueckermünde) i umożliwienia doświadczenia historii w kontekście.

Zachowanie śladów żydowskiego życia jest również ważnym zadaniem niemieckiej pamięci politycznej. Żydzi byli wielokrotnie prześladowani i wypędzani, ostatnio w czasach nazistowskich, kiedy narodowi socjaliści systematycznie wypędzali i eksterminowali całą ludność żydowską.

Przymusowa migracja ludności w związku z przesunięciem Polski na zachód, a także politycznie i ideologicznie napędzane kultury pamięci w byłej NRD i PRL doprowadziły do zaniedbania wielu żydowskich miejsc, takich jak cmentarze i synagogi. Istnieje potrzeba zachowania śladów i uczynienia historii namacalną ponad granicami. Istniejąca wiedza i doświadczenie partnerów projektu, a także lokalizacje i sieci spoza obszaru objętego finansowaniem zostaną wykorzystane i połączone w celu osiągnięcia pozytywnych efektów na obszarze objętym finansowaniem.

Partnerzy projektu

• Gmina Międzyrzecz (partner wiodący)
• Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, Departament Geodezji, Gospodarki Nieruchomościami i Planowania Przestrzennego - Podwydział Planowania Przestrzennego
• Dzielnica Charlottenburg-Wilmersdorf w Berlinie
• Miasto Seelow (Mark)
• Miasto Seebad Ueckermünde
• Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Rostocku
• Brandenburska Fundacja Miejsc Pamięci, Miejsce Pamięci Ofiar Morderstw Eutanazyjnych (partner stowarzyszony)

Czas trwania projektu:          01.01.2026 - 31.12.2028

Sympozjum „Wypędzenie, przymusowa migracja, utrata kultury 1945 w regionie Odra-Warta“ koncentrowało się na złożonej polsko-niemieckiej historii w regionie przygranicznym, szczególnie po II wojnie światowej. Otworzyło ono przestrzeń dla polsko-niemieckiego dialogu na temat głębokich wstrząsów z 1945 roku.

Region ten jest przykładem przymusowej migracji, straty i nowych początków, których skutki są odczuwalne do dziś. Pamięć jest tu rozumiana jako relacja - otwarta, wieloperspektywiczna i w dialogu. Celem nie jest gotowa narracja, ale odpowiedzialna narracja, która łączy naukę i osobiste doświadczenia, angażuje młodych ludzi i buduje mosty między badaniami, edukacją i społeczeństwem.

Projekt finansowania „Pamięć łączy“ tworzy transgraniczną sieć, która sprawia, że miejsca historyczne stają się widoczne i zachowują ślady. W ten sposób pamięć staje się procesem, który otwiera horyzonty, umożliwia zrozumienie i kształtuje przyszłość.

Program:

Otwarcie:

Panel I: Klasyfikacja historyczna

Przerwa na lunch
i zwiedzanie Muzeum w Kulturhaus Küstrin-Kietz pod profesjonalnym nadzorem Stowarzyszenie na rzecz Historii Küstrin e.V.

Panel II: Perspektywy lokalne - utrata kultury - zawłaszczenie kulturowe?

Zostanie wydany tom konferencyjny, który będzie zawierał dodatkowe specjalistyczne materiały:

Chcielibyśmy podziękować naszemu gospodarzowi w Kulturhaus Küstrin-Kietz, naszym partnerom projektu i prelegentom, naszym tłumaczom, naszemu fotografowi panu Ahrendtowi i naszemu zespołowi filmowemu z Parkosmedia. Chcielibyśmy również podziękować naszemu sponsorowi i aktywnym uczestnikom sympozjum.

Zdjęcia ©Miasto Seelow, zdjęcia Klaus Ahrendt

Warsztaty służyły przygotowaniu treści sympozjum zaplanowanego na początek listopada 2025 r. w Küstrin-Kietz. Skupiono się na złożonej polsko-niemieckiej historii w regionie przygranicznym, szczególnie po II wojnie światowej, i omówiono metody przekazywania tej historii młodszym pokoleniom. Uczestnicy, w tym przedstawiciele Niemiec i Polski, wymienili poglądy na temat różnych aspektów, takich jak praca muzealna, dziedzictwo kulturowe i kultura pamięci oraz podkreślili znaczenie wspólnego pogodzenia się z przeszłością. Zaprezentowano kilka projektów i inicjatyw, które mają na celu promowanie zrozumienia wspólnej historii i wzmocnienie dialogu polsko-niemieckiego.

Na podstawie prezentacji inicjatyw i raportów z doświadczeń omówiono tematy pamięci w związku ze skutkami wydarzeń z 1945 r. dla ludności po obu stronach Odry, w tym przesunięcie Polski na zachód, ucieczkę, wypędzenie, przymusową migrację, oparte na ideologii zmiany w niemieckich i polskich kulturach pamięci, utratę kultury, interpretację dzisiaj - lekcje na jutro.  

W stymulującej dyskusji, która nastąpiła później, dodano różne perspektywy i tematy, w tym

• Zrabowane artefakty z całej Polski w dworach w regionie
• "spalona ziemia" przez armię radziecką jako zemsta za wcześniejszy atak i zniszczenie nazistowskich Niemiec
• Zalecenie dotyczące dialogu między polsko-niemieckimi muzeami w celu nadania impulsu wspólnej edukacji
• Wybór tytułu sympozjum: pozytywne skojarzenia
• "Procesy zawłaszczania kultury"
• Filmy, kultura i sztuka jako narzędzia przekazywania historii
• Rekomendacja dla 2 filmów o historii miasta Landsberg (YouTube)
• wiele osobistych historii uczestników z rodzinnymi korzeniami w regionie.

Ostatnim punktem programu była wizyta w Muzeum Martyrologicznym w Słońsku, po którym szczegółowo oprowadzał prof. Smolińskiego. Tutaj również uczestnicy opowiadali o swoich osobistych doświadczeniach w rozmowach ze współczesnymi świadkami w swoich rodzinach.

Celem projektu jest aktywne zaangażowanie i zainspirowanie młodych Europejczyków z różnych środowisk do odkrywania i upamiętniania II wojny światowej z różnych perspektyw. Poprzez serię spotkań z młodzieżą uczestnicy odwiedzą ważne miejsca związane z II wojną światową w całej Europie i zaangażują się w historię z pierwszej ręki. To wciągające doświadczenie zachęca do aktywnego uczenia się, w tym przeprowadzania wywiadów, selekcjonowania treści historycznych oraz tworzenia podcastów i filmów, z których wszystkie zostaną wykorzystane na wystawie internetowej.

W październiku 2025 r. w regionie Odry-Warty odbył się tydzień wymiany młodzieży. 18 młodych ludzi z całej Europy poznawało wyjątkową historię naszego regionu w takich miejscach jak Slonsk, Kostrzyn nad Odrą, Seelow, Klessin i Berlin-Karlshorst. Ich zadaniem było zastanowienie się nad tą historią w podcastach i filmach, przeanalizowanie jej w wywiadach i zinterpretowanie jej z własnej perspektywy.

Tydzień wymiany młodzieży na pograniczu polsko-niemieckim został zorganizowany przez Liberation Route Europe we współpracy z Liberation Route Poland, Liberation Route Germany i miastem Seelow, a sfinansowany przez Unię Europejską. Wstępny program i dalsze informacje można znaleźć na stronie https://www.lre-youth.eu.

Stacja Historyczna Seelow (Mark) wykorzystuje autentyczne eksponaty i szczegóły biograficzne, aby udokumentować transformację regionu na przestrzeni pokolenia, oferując żywy wgląd w jego burzliwą historię.

Koniec Republiki Weimarskiej w 1933 r. oznaczał początek dyktatury narodowych socjalistów. Narodowi socjaliści wywierali coraz większy wpływ na życie publiczne. Prześladowania dysydentów, tłumienie przeciwników politycznych i integracja młodych ludzi ze strukturami nazistowskimi charakteryzowały obraz regionu. Zbrojenia i praca przymusowa w regionie rosły coraz bardziej od połowy lat 30-tych. Od 1939 r., wraz z wybuchem II wojny światowej, obraz regionu zmienił się dramatycznie. Wraz z pracą przymusową i w obozach koncentracyjnych, produkcja regionalna została przestawiona na produkty związane z wojną, a pociągi wojskowe, deportacje i transporty jeńców wojennych przemierzały kraj w obu kierunkach.

W drodze do Berlina Armia Czerwona przeniosła wojnę z pełną siłą do regionu Odry-Warty. Bitwa o Wzgórza Seelow, jedna z ostatnich dużych bitew wojny, toczyła się wokół Seelow i była decydującym momentem na drodze do wyzwolenia spod rządów nazistów. Koniec II wojny światowej oznaczał dalsze dramatyczne zmiany dla regionu jako części nowej sowieckiej strefy okupacyjnej. Przesunięcie Polski na zachód do granicy na Odrze i Nysie doprowadziło do wypędzenia i przymusowej migracji milionów ludzi, tworząc nową fizyczną granicę państwową i barierę językową. Konieczna była reorganizacja struktur politycznych i społecznych. Wynikająca z tego utrata kultury ma wpływ do dziś.

Odbudowa zniszczonych miast i wsi oraz wdrożenie reformy rolnej, w ramach której duże majątki ziemskie zostały wywłaszczone i rozdzielone między rolników, trwale zmieniły strukturę gospodarczą regionu. Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej jako państwa socjalistycznego w 1949 r. przyniosło dalsze zmiany. Powstały rolnicze spółdzielnie produkcyjne (LPG), które ukształtowały strukturę gospodarki wiejskiej. Budowa muru berlińskiego w 1961 roku była ważnym symbolem podziału Niemiec i Europy.

Chociaż życie polityczne w NRD było zdeterminowane przez porządek socjalistyczny, ślady historyczne pozostały widoczne w regionie - od zniszczeń wojennych po represje polityczne. Dziś region Odry i Warty jest miejscem pamięci, dialogu i zmian. Jako wieloperspektywiczny krajobraz pamięci ożywia dramatyczne wydarzenia stulecia i opowiada o trudnej drodze od zniszczenia, podziału, wypędzenia i odbudowy do nowego początku po zakończeniu zimnej wojny.

Historia muzeum jako wkład audio (Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945