Warsztaty służyły przygotowaniu treści sympozjum zaplanowanego na początek listopada 2025 r. w Küstrin-Kietz. Skupiono się na złożonej polsko-niemieckiej historii w regionie przygranicznym, szczególnie po II wojnie światowej, i omówiono metody przekazywania tej historii młodszym pokoleniom. Uczestnicy, w tym przedstawiciele Niemiec i Polski, wymienili poglądy na temat różnych aspektów, takich jak praca muzealna, dziedzictwo kulturowe i kultura pamięci oraz podkreślili znaczenie wspólnego pogodzenia się z przeszłością. Zaprezentowano kilka projektów i inicjatyw, które mają na celu promowanie zrozumienia wspólnej historii i wzmocnienie dialogu polsko-niemieckiego.

Na podstawie prezentacji inicjatyw i raportów z doświadczeń omówiono tematy pamięci w związku ze skutkami wydarzeń z 1945 r. dla ludności po obu stronach Odry, w tym przesunięcie Polski na zachód, ucieczkę, wypędzenie, przymusową migrację, oparte na ideologii zmiany w niemieckich i polskich kulturach pamięci, utratę kultury, interpretację dzisiaj - lekcje na jutro.  

W stymulującej dyskusji, która nastąpiła później, dodano różne perspektywy i tematy, w tym

• Zrabowane artefakty z całej Polski w dworach w regionie
• "spalona ziemia" przez armię radziecką jako zemsta za wcześniejszy atak i zniszczenie nazistowskich Niemiec
• Zalecenie dotyczące dialogu między polsko-niemieckimi muzeami w celu nadania impulsu wspólnej edukacji
• Wybór tytułu sympozjum: pozytywne skojarzenia
• "Procesy zawłaszczania kultury"
• Filmy, kultura i sztuka jako narzędzia przekazywania historii
• Rekomendacja dla 2 filmów o historii miasta Landsberg (YouTube)
• wiele osobistych historii uczestników z rodzinnymi korzeniami w regionie.

Ostatnim punktem programu była wizyta w Muzeum Martyrologicznym w Słońsku, po którym szczegółowo oprowadzał prof. Smolińskiego. Tutaj również uczestnicy opowiadali o swoich osobistych doświadczeniach w rozmowach ze współczesnymi świadkami w swoich rodzinach.

W latach 2018-2020, w ramach projektu "Miejsca pamięci Odra-Warthe", centrum kultury zostało gruntownie odnowione i wyposażone w dostęp bez barier. Nowy "Centrum kultury, edukacji i spotkań z historią regionu - Dom Kultury w Słońsku" obecnie przekazuje różnorodną historię miasta i regionu oraz uzupełnia Muzeum Martyrologiczne i Zamek Joannitów w Słońsku. Na parterze znajduje się duża sala konferencyjna z kabinami dla tłumaczy. Na piętrze znajdują się sale wystawowe, pomieszczenia do prowadzenia warsztatów i prac badawczych, biblioteka i pracownia komputerowa. Na ostatnim piętrze znajdują się akademiki dla studentów i pracowników projektu.

Słońsk, dawny Sonnenburg, to miejsce o tragicznej przeszłości. W latach 1933-1934 mieścił się tu pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny, a później więzienie. Do dziś nie jest znana pełna lista osób więzionych i zamordowanych w Sonnenburgu.

Jednym z najboleśniejszych rozdziałów w historii Słońska (Sonnenburg do 1945 r.) był czas, gdy był on więzieniem i obozem koncentracyjnym. W czasach Republiki Weimarskiej więzienie Sonnenburg służyło jako zakład karny dla wielu działaczy politycznych. Po przejęciu władzy przez Hitlera stało się pierwszym niemieckim obozem koncentracyjnym, w którym brutalnie tępiono przeciwników nazistowskiego reżimu. Więźniowie byli maltretowani psychicznie i fizycznie, a miejsce to szybko stało się znane jako "piekło tortur". Jednym z najbardziej znanych więźniów był Carl von Ossietzky, niemiecki dziennikarz, laureat Pokojowej Nagrody Nobla i działacz opozycyjny. Po ponad roku funkcjonowania jako obóz koncentracyjny, obiekt ponownie stał się więzieniem i przez kolejne lata był miejscem egzekucji i cierpienia przeciwników nazistowskiego reżimu. Najtragiczniejsze wydarzenie miało miejsce w nocy z 30 na 31 stycznia 1945 r., kiedy to komando esesmanów z Frankfurtu nad Odrą dokonało masowej egzekucji 819 więźniów różnych narodowości. Wśród zamordowanych znaleźli się przedstawiciele wielu narodowości: Francuzi, Belgowie, Niemcy, Holendrzy, Norwegowie, Luksemburczycy i inni. Masakra rozpoczęła się około godziny 22:00 i trwała całą noc. Dziesięć osób na raz wyprowadzano z cel i rozstrzeliwano między murem więzienia a budynkiem warsztatu.

W 1973 r. niewielka grupa mieszkańców Słońska postanowiła założyć muzeum i pomnik upamiętniający ofiary Sonnenburga i ostrzegający przed powtórzeniem się tej strasznej historii. Uroczysta inauguracja Muzeum Martyrologii odbyła się 28 września 1974 roku. Pamięć o ofiarach tych wydarzeń podtrzymywana jest nie tylko poprzez działalność muzeum, ale także poprzez wydarzenia upamiętniające organizowane przez gminę Słońsk co roku w rocznicę tragedii. Biorą w nich udział członkowie rodzin więźniów, przedstawiciele władz oraz delegacje z Polski, Niemiec, Luksemburga i innych krajów, których obywatele zginęli w Sonnenburgu. Program obchodów obejmuje wydarzenia w Muzeum Martyrologii i na cmentarzu ofiar uwięzienia w obozie koncentracyjnym i więzieniu w Sonnenburgu, mszę świętą oraz spotkanie mające na celu wypracowanie wspólnej historycznej kultury pamięci i tożsamości europejskiej. Wydarzenia te są również ważnym elementem polsko-niemieckiego porozumienia i przyczyniają się do rozbudzenia zainteresowania historią II wojny światowej, zwłaszcza wśród młodego pokolenia.

Historia muzeum jako wkład audio (Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945