Ważnym elementem projektu był również doroczny kongres Liberation Route Germany (LRG) w 2026 roku w Seelow i Anklam. Przedstawiciele z Niemiec, Polski i europejskiej sieci Liberation Route Europe wykorzystali to wydarzenie do wymiany fachowej, wspólnych wycieczek terenowych oraz prezentacji wyników projektu. Dzięki temu nowe punkty na szlaku historycznym mogły zostać zaprezentowane szerokiemu audytorium krajowemu i międzynarodowemu, a ich znaczenie jako transgranicznej oferty edukacyjnej i turystycznej zostało wzmocnione.

Projekt przyczynił się do dalszego rozwoju współpracy między Liberation Route Germany a Liberation Route Poland. Wraz z rozszerzeniem niemiecko-polskiego szlaku historycznego powstała trwale dostępna transgraniczna oferta, która wzmacnia wspólną kulturę pamięci, promuje międzynarodowe powiązania zaangażowanych instytucji i trwale upamiętnia historię roku 1945 w niemiecko-polskim regionie przygranicznym.

18 marca 2026 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Międzyrzeczu odbyła się konferencja inauguracyjna polsko-niemieckiego projektu „Żywe miejsca Pamięci“. Przedstawiciele partnerów projektu, samorządów, instytucji kultury i pamięci oraz programu Interreg Brandenburg-Polska zaprezentowali cele i planowane działania.

W centrum współpracy znajduje się transgraniczne upamiętnienie narodowosocjalistycznych „morderstw na chorych“ oraz uwidocznienie śladów życia żydowskiego w regionie przygranicznym. Partnerzy łączą pracę historyczną z ofertami edukacyjnymi i upamiętniającymi, które mają być długoterminowo dostępne i inkluzywne.

Po otwarciu przez Katarzynę Szadkowską (Miasto Międzyrzecz, Kierownik Referatu Rozwoju Gospodarczego) podkreślono Burmistrz Remigiusz Lorenz w swoim przemówieniu powitalnym podkreślił odpowiedzialność za wyciąganie wniosków z historii dla teraźniejszości i przyszłości. Podziękował zaangażowanym za ich wysiłek i zaznaczył, że projekt ma pomóc w podtrzymywaniu pamięci i wzmacnianiu solidarności.

„Nie możemy zmienić tego, co wydarzyło się w przeszłości, ale pozwólmy, aby wspomnienie tych wydarzeń nas zmieniło – uczyniło nas bardziej wrażliwymi, odpowiedzialnymi i zjednoczonymi w pomaganiu innym.“ (Burmistrz Remigiusz Lorenz)

Następnie partnerzy projektu opowiedzieli o swoich lokalizacjach i treściach projektów:

• Ewa Walkowska (Gmina Międzyrzecz) – Kontekst historyczny i partnerzy lokalni
• Anna Chinalska i Cezary Wysocki (województwo lubuskie) – inwestycje na zabytkowym cmentarzu Obrawalde
• Gunnar Betz – Partnerstwo miast i wymiana młodzieży
• Jörg Krüger i Dirk Röder (Miasto Seelow) – Pamięć o życiu żydowskim, marka „Pamięć łączy“ i międzynarodowa współpraca
• Antje Fröhlich (Miasto Seebad Ueckermünde) – Wystawa stała zbrodni nazistów na chorych i cyfrowa sieciowość
• Uniwersytecki Szpital Kliniczny Rostock / Dirk Röder w zastępstwie dr Kathleen Haack – Kierownictwo Projektu Naukowego
• Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten / Gunnar Betz w imieniu – wystawa „totgeschwiegen“ i nowe formy upamiętnienia

Następnie partnerzy projektu podpisali umowę partnerską dotyczącą projektu.

Konferencja zakończyła się wycieczką do miejsca pamięci i dawnego cmentarza przy szpitalu w Obrzycach. W tych szczególnych miejscach wykład wygłosiła Katarzyna Sztuba-Frąckowiak, specjalizująca się w dokumentowaniu zbrodni popełnionych przez narodowych socjalistów na pacjentach szpitala.

Dziękujemy Miastu Międzyrzecz za organizację i gościnność.

Ruiny dawnej pozycji sieciowej w Santoku są niemymi świadkami dramatycznych wstrząsów w Europie w 1945 r. Są imponującym przypomnieniem wojny, ucieczki i nowych początków - oraz tego, jak kruchy może być pokój i wolność w Europie.

Miejsce, w którym Noteć wpada dziś do Warty, w styczniu 1945 roku było centralnym punktem historii świata. Ruiny pozycji Netze w Santoku to nie tylko pozostałości militarne, ale także przypomnienie końca II wojny światowej i głębokich wstrząsów w Europie.

Koniec „domku z kart“

12 stycznia 1945 r., wraz z radziecką „Ofensywą Wisła-Odra“, rozpoczęło się kolejne decydujące natarcie w kierunku Berlina. Niemiecki Wehrmacht, liczący około 450 000 żołnierzy w obliczu przewagi liczebnej 2,2 miliona żołnierzy Armii Czerwonej, próbował zatrzymać natarcie na ufortyfikowanych liniach, takich jak Wał Pomorski i linia Odra-Warthe.

Santok funkcjonował jako strategiczny przyczółek u zbiegu rzek Netze i Warty. Masywne betonowe bunkry miały zabezpieczać przeprawy przez rzekę. Jednak wojska radzieckie wykorzystały swoją ogromną mobilność, omijając stałe pozycje lub niszcząc je bezpośrednim ostrzałem nowoczesnej artylerii. Santok padł pod koniec stycznia 1945 roku, wraz z wieloma innymi pozycjami obronnymi. Niemiecki Front Wschodni rozpadł się jak „domek z kart“, zgodnie z przewidywaniami niemieckiego generała Guderiana.

Santok jest więc stacją na „drodze do wyzwolenia“ spod nazistowskiej tyranii. Drodze, która wyzwoliła również obozy zagłady, takie jak Auschwitz, i ujawniła światu okrucieństwo i horror nazistowskich rządów.

Jednocześnie cezura militarna wiązała się z wielkimi ludzkimi trudnościami: Miliony niemieckich cywilów uciekło na zachód. Późniejsze „przesunięcie Polski na zachód“ doprowadziło do niemal całkowitej wymiany ludności. Duża część sieci została zniszczona przez pionierów Ludowego Wojska Polskiego po zakończeniu wojny.

Pomnik dla Europy

Dziś ruiny bunkrów w Santoku zostały wpisane do polskiego rejestru zabytków jako miejsce pamięci o wojnie. Zachęcają do refleksji nad wspólną europejską historią m.in. wzdłuż ścieżki fortyfikacyjnej (Szlak). Odkryj prawie całkowicie zachowane obiekty, takie jak okrągły bunkier obronny Obiekt 19 lub ogromne betonowe bloki wysadzonych dzieł.
Odwiedź Santok i poznaj historię w miejscu, w którym się wydarzyła - jako część trasy, która przypomina nam, jak cenny jest pokój i wolność w Europie.

Historia miejsca pamięci jako audycja.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Cmentarz wojskowy 1 Armii Wojska Polskiego w Starych Łysogórkach to miejsce ciszy i zadumy nad Odrą, gdzie historia łączy się z krajobrazem. Nekropolia upamiętnia dramatyczny wysiłek żołnierzy, którzy walczyli na krótko przed zakończeniem II wojny światowej.

Cmentarz wojskowy 1 Armii Wojska Polskiego w Starych Łysogórkach, zwany również Siekierkami, to jedno z najważniejszych miejsc pamięci narodowej nad Odrą. Nekropolia jest miejscem ostatniego spoczynku żołnierzy, którzy przekroczyli Odrę i wzięli udział w operacji berlińskiej w 1945 roku.

Spoczywa tu około 1 977 żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, którzy stracili życie w jednej z najtrudniejszych operacji II wojny światowej na froncie wschodnim - podczas przeprawy przez Odrę i dalszych walk w kierunku Berlina.

Cmentarz został założony na planie kwadratu i podzielony na regularne kwatery z charakterystycznymi pomnikami krzyża grunwaldzkiego, symbolizującymi męstwo i poświęcenie polskich żołnierzy. Centralnym punktem nekropolii jest monumentalny pomnik autorstwa rzeźbiarza Stanisława Lewińskiego, odsłonięty w 1961 roku. Przedstawia on kobietę z dzieckiem oraz unoszące się na wodzie żagle i miecze, symbolizujące poświęcenie, nadzieję i trudy żołnierskiej przeprawy przez rzekę.

Odra, którą żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego przekroczyli pod ostrzałem wroga, stała się w 1945 roku nie tylko naturalną granicą, ale także symboliczną bramą prowadzącą do ostatecznego zwycięstwa. Jej przekroczenie oznaczało pokonanie ostatniej poważnej przeszkody na drodze do Berlina i koniec cierpień wojennych na ziemiach polskich.

Co roku w kwietniu, w rocznicę forsowania Odry, na cmentarzu odbywają się uroczyste obchody upamiętniające poległych żołnierzy. Biorą w nich udział kombatanci, przedstawiciele wojska, władz samorządowych, młodzież szkolna i mieszkańcy regionu, by uczcić pamięć tych, którzy walczyli o wolność ojczyzny.

Wraz z pobliskim Muzeum Historii Broni Inżynieryjnej 1 Armii Wojska Polskiego cmentarz stanowi centralny punkt Obszaru Pamięci Narodowej nad Odrą - terenu łączącego miejsca pamięci, pomniki i ekspozycje muzealne od Czelina po Cedynię. To miejsce refleksji, historii i edukacji, a jednocześnie ważny punkt na szlaku historyczno-przyrodniczym regionu.

Historia miejsca pamięci jako audycja.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Oflag IIC Woldenberg był niemieckim obozem jenieckim dla polskich oficerów podczas II wojny światowej. Pomimo uwięzienia stał się miejscem nauki, kultury i oporu, demonstrując siłę ducha, solidarność i patriotyzm więźniów.

Oflag II C Woldenberg był największym niemieckim obozem jenieckim dla oficerów Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej. Został założony jesienią 1939 r. na terenie dzisiejszego Dobiegniewa, wówczas znanego jako niemiecki Woldenberg. Obóz zajmował powierzchnię 24 hektarów i był otoczony podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego oraz wieżami strażniczymi. W kilku barakach umieszczono ponad 6000 polskich oficerów i podchorążych, którzy brali udział w ofensywie wrześniowej i późniejszych walkach w Europie.

Codzienne życie w obozie było ciężkie. Głód, choroby, monotonia i pozbawienie wolności mocno dawały się we znaki więźniom. Mimo to prowadzili oni intensywne życie kulturalne i intelektualne. Działały trzy chóry, orkiestra symfoniczna i teatr, a w ramach Uniwersytetu Woldenberskiego organizowano wykłady, kursy zawodowe i studia. Działała również konspiracyjna organizacja niepodległościowa. Szczególne znaczenie miał konspiracyjny nasłuch radiowy organizowany przez grupę „R”, który przekazywał informacje z frontu wojny i z okupowanego kraju.

Sport był ważną częścią życia za drutem kolczastym. Regularnie odbywały się mecze piłki nożnej i siatkówki, a w 1944 r. zorganizowano duży turniej pod nazwą „Rok Olimpijski 1944 w Obozie II C”, będący pokłosiem odwołanych Igrzysk Olimpijskich w Londynie. Jesienią tego samego roku, po klęsce Powstania Warszawskiego, do obozu przybyło ponad 100 oficerów Armii Krajowej, co zintensyfikowało działalność konspiracyjną i patriotyczną.

25 stycznia 1945 r. Niemcy zarządzili ewakuację obozu w związku ze zbliżającym się frontem wschodnim. Więźniowie zostali wyprowadzeni pod ciężką strażą w dwóch kolumnach, „wschodniej” i „zachodniej”. Kolumna wschodnia została wyzwolona 30 stycznia 1945 r. w Dziedzicach przez czołgi radzieckiej 55 Brygady Czołgów. Kolumna zachodnia została przepędzona przez Odrę, gdzie została wyzwolona przez oddziały amerykańskie i kanadyjskie. Ostatecznie 3 maja 1945 r. ostatni jeńcy Oflagu II C Woldenberg odzyskali wolność.

Dziś na terenie byłego obozu znajduje się muzeum, pomnik poświęcony losom polskich oficerów, ich odporności, solidarności i walce o zachowanie godności i tożsamości narodowej w warunkach uwięzienia.

Historia muzeum w formie audycji.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Miejsce pamięci Wulkow jest cyfrowym pomnikiem od 2024 roku. Upamiętnia podobóz getta Theresienstadt o tej samej nazwie, który istniał w latach 1944-1945. Prawie 400 żydowskich więźniów wykonywało tam pracę przymusową przy budowie tajnego alternatywnego miejsca dla Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).

Obóz satelitarny Wulkow został założony w marcu 1944 r. na zalesionym obszarze w pobliżu Neuhardenbergu w Brandenburgii. Strategicznym celem była budowa alternatywnego biura dla Urzędu IV RSHA (Gestapo) i kancelarii partii NSDAP.

Pod zakamuflowanymi nazwami, takimi jak „Dachs“ czy „Barackenbau Zossen“ i pod początkowym kierownictwem Adolfa Eichmanna, biura administracyjne i tajne archiwa miały być chronione przed alianckimi nalotami. Więźniowie musieli budować baraki, obiekty wywiadowcze i bunkier na akta pod ekstremalną presją czasu i w największej tajemnicy.

Ofiary i ich warunki życia

Z getta w Theresienstadt do Wulkowa deportowano łącznie prawie 400 żydowskich więźniów, w tym wysoko wykwalifikowanych rzemieślników i inżynierów. Więźniowie, w tym około 34 kobiet, pochodzili z Czech, Niemiec i Austrii. Praca była postrzegana jako zwodnicza „polisa ubezpieczeniowa na życie“ dla więźniów, ponieważ w zamian za swoją pracę mieli być chronieni przed deportacją do obozów zagłady. Jednak codzienne życie pod rządami sadystycznego komendanta Franza Stuschki charakteryzowało się brutalną przemocą, głodem i nieludzkimi karami.

W lutym 1945 r. obóz został ewakuowany z powodu zbliżającej się Armii Czerwonej; więźniowie zostali przewiezieni z powrotem do Theresienstadt w bydlęcych wagonach w męczarniach.

Znaczenie dzisiaj

Dziś Wulkow funkcjonuje jako cyfrowe miejsce pamięci, które zostało otwarte w kwietniu 2024 roku. Ponieważ na miejscu nie ma prawie żadnych pozostałości strukturalnych, miejsce pamięci wykorzystuje nowoczesne formaty cyfrowe, aby zebrać rozproszone biografie ofiar i sprawić, by ich głos został usłyszany po dziesięcioleciach milczenia. Poprzez seminaria, spacery pamięci i wystawę internetową grupa robocza Wulkow, we współpracy z centrum edukacyjnym Campus Schloss Trebnitz, wnosi istotny wkład w pogodzenie się z regionalnymi zbrodniami nazistowskimi i edukację polityczną.
To miejsce pamięci działa jak cyfrowe echo, które przenosi fragmenty historii, które kiedyś były ukryte w lesie, do globalnej sfery publicznej, aby trwale zachować tożsamość ofiar.

Historia miejsca pamięci jako audycja.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

W latach 1940-1945 więzienie służyło jako ośrodek przetrzymywania członków Wehrmachtu. Wyroki obejmowały dezercję, nieposłuszeństwo, homoseksualność, obalenie władzy wojskowej, kradzież, nieuprawnione usunięcie, samookaleczenie i morderstwo.

Więzienie Anklam Wehrmacht rozpoczęło działalność jako więzienie dla wojskowego wymiaru sprawiedliwości 25 listopada 1940 roku. Więźniami byli męscy członkowie Wehrmachtu, którzy zostali skazani przez sądy, więźniowie aresztowani lub więźniowie w tranzycie z Wehrkreise I, II i XX, Luftgauen I i XI, obszaru Morza Bałtyckiego marynarki wojennej i Grupy Armii Północ.

W co najmniej 139 przypadkach można udowodnić, że w więzieniu Anklam stosowano specjalne wojenne prawo karne, które wiązało się z orzekaniem kary śmierci. Wyroki osób, które nie zostały skazane na karę śmierci, były bardzo zróżnicowane. Jednak codzienne życie więzienne lub praca w mieście i okolicach były podobne. Struktury więzienia Anklam Wehrmacht zachowały się do ostatnich dni kwietnia 1945 roku. Jeszcze 26 kwietnia 1945 r. wykonywano egzekucje i ułaskawienia skazanych na karę śmierci.

Przesunięcie linii frontu armii radzieckiej, z dużym postępem w kierunku północnych Niemiec, miało miejsce między 27 a 28 kwietnia 1945 r. W nocy 29 kwietnia 1945 r. alianci wkroczyli do Anklam. Miał to być dzień ostatniej dużej bitwy o Anklam. Miasto (70-80%) zostało prawie całkowicie zniszczone przez bombardowania, ostrzał i podpalenia dokonane przez wojska niemieckie i alianckie.

W więzieniu nadal rozmieszczone były jednostki alarmowe przeciwko armii radzieckiej. Strażnicy wyruszyli z grupą więźniów w marsz ewakuacyjny na zachód 28 kwietnia 1945 roku. Dwa dni później kolumna przemaszerowała przez Tribsees i kontynuowała marsz w kierunku Bad Sülze. Jednostka ta została odbita rankiem 1 maja 1945 roku. (Źródło: Das Anklamer Wehrmachtgefängnis, Schwerin 2021, opublikowane przez Krajowe Centrum Edukacji Politycznej Meklemburgii-Pomorza Przedniego).

Dawne więzienie Wehrmachtu jest częścią krajobrazu muzealnego Anklam, a jego zawartość została zaprojektowana wspólnie z fundacją „Centrum Pracy Pokojowej - Otto Lilienthal - Hanzeatyckie Miasto Anklam“.

Głównymi tematami dla zwiedzających są wycieczki z przewodnikiem i warsztaty na temat historii miejsca i jego otoczenia, wojskowego wymiaru sprawiedliwości i demokracji, życia codziennego i biografii więźniów. Część budynku z celami śmierci, która została utworzona jako miejsce pamięci w latach 60-tych XX wieku, jest otwarta dla publiczności jako miejsce pamięci i jako część wizyty w muzeum.

Historia muzeum w formie audycji.

(Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945

Projekt finansowania Interreg VI A na lata 2026-2028

Projekt dotyczy ponownej oceny, wizualizacji i połączenia w sieć „Historia nazistowskich mordów na chorych“ w Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde oraz „Ślady żydowskiego życia“ w Seelow, Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde.

W ramach współpracy transgranicznej partnerzy projektu rewitalizują lub przywracają miejsca pamięci o znaczeniu krajowym, wyposażając je w wystawy cyfrowe i łącząc je ze sobą tematycznie. Oprócz zrównoważonych inwestycji w rozbudowę miejsc pamięci, głównym celem projektu jest rozwój transgranicznych ofert turystyki edukacyjnej z elementami integracyjnymi i zaangażowaniem odpowiednich grup docelowych.

Celem jest poprawa dostępu do miejsc pamięci, a tym samym do wspólnej historii polsko-niemieckiego pogranicza, która jest wyjątkowa w kontekście zakończenia II wojny światowej i przesunięcia Polski na zachód.

Kluczowe wyniki projektu

„Historia nazistowskich mordów na chorych“

• Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
• Rewitalizacja cmentarza i miejsca pamięci w Międzyrzeczu-Obrzycach,
• Projekt i budowa ogrodu kontemplacyjnego na terenie kliniki w Międzyrzeczu
  Obrzyce w ramach polsko-niemieckiego projektu młodzieżowego ze stażystami z firm ogrodniczych i krajobrazowych z Berlina i Międzyrzecza,
  
  Opracowanie wystawy na temat historii nazistowskich mordów szpitalnych w Ueckermünde w klinice AMEOS,
• Opracowanie i połączenie nowych i istniejących wystaw cyfrowych na temat historii nazistowskich mordów w Międzyrzeczu-Obrzycach i Ueckermünde, polskie tłumaczenie i połączenie wystawy „Totgeschwiegen“ w Berlinie,
• Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat historii nazistowskich mordów na chorych u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.

„Ślady żydowskiego życia“

• Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
• Budowa nowego miejsca pamięci i spotkań „dawny cmentarz żydowski Seelow“ na dawnym pierwotnym miejscu,
• Opracowanie czterech tras okrężnych z elementami cyfrowymi śladami życia żydowskiego w Seelow, Międzyrzeczu, Ueckermünde i Berlinie-Charlottenburgu,
• Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat śladów życia żydowskiego u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.

W ten sposób projekt odpowiada na wspólne wyzwanie, jakim jest poprawa wzajemnego dostępu do dziedzictwa kulturowego oraz oferty turystycznej i kulturalnej na obszarze wsparcia, a także wykorzystanie możliwości oferowanych przez kulturę i turystykę w celu rozszerzenia powiązań transgranicznych.

Sieć „Pamięć łączy“ zapewnia odpowiednie ramy dla tworzenia sieci i rozpowszechniania nowych programów turystyki edukacyjnej w ramach projektu. Projekt przyjmuje strategię wieloperspektywicznego krajobrazu pamięci Odra-Warthe i konsoliduje transgraniczną ofertę turystyki edukacyjnej dla znaczącej epoki II wojny światowej w regionie.

Kontekst historyczny

Podejście transgraniczne i potrzeba zaangażowania partnerów spoza obszaru finansowania wynikają z rozmieszczenia i roli nazistowskich miejsc zbrodni na byłym terytorium Rzeszy. Osoby z upośledzeniem umysłowym były izolowane w dawnej klinice w Berlinie, selekcjonowane i deportowane do sanatorium w Meseritz-Obrawalde, gdzie zamordowano około 10 000 osób. Na terenie kliniki w państwowym sanatorium Ueckermünde utworzono i po raz pierwszy wypróbowano krematorium do eksterminacji ofiar nazizmu. W związku z niewielką liczbą i rozmieszczeniem dzisiejszych miejsc pamięci kompleksu nazistowskich mordów szpitalnych, istnieje potrzeba wykorzystania wcześniej niewykorzystanego potencjału do pracy nad pamięcią (Międzyrzecz, Ueckermünde) i umożliwienia doświadczenia historii w kontekście.

Zachowanie śladów żydowskiego życia jest również ważnym zadaniem niemieckiej pamięci politycznej. Żydzi byli wielokrotnie prześladowani i wypędzani, ostatnio w czasach nazistowskich, kiedy narodowi socjaliści systematycznie wypędzali i eksterminowali całą ludność żydowską.

Przymusowa migracja ludności w związku z przesunięciem Polski na zachód, a także politycznie i ideologicznie napędzane kultury pamięci w byłej NRD i PRL doprowadziły do zaniedbania wielu żydowskich miejsc, takich jak cmentarze i synagogi. Istnieje potrzeba zachowania śladów i uczynienia historii namacalną ponad granicami. Istniejąca wiedza i doświadczenie partnerów projektu, a także lokalizacje i sieci spoza obszaru objętego finansowaniem zostaną wykorzystane i połączone w celu osiągnięcia pozytywnych efektów na obszarze objętym finansowaniem.

Partnerzy projektu

• Gmina Międzyrzecz (partner wiodący)
• Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, Departament Geodezji, Gospodarki Nieruchomościami i Planowania Przestrzennego - Podwydział Planowania Przestrzennego
• Dzielnica Charlottenburg-Wilmersdorf w Berlinie
• Miasto Seelow (Mark)
• Miasto Seebad Ueckermünde
• Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Rostocku
• Brandenburska Fundacja Miejsc Pamięci, Miejsce Pamięci Ofiar Morderstw Eutanazyjnych (partner stowarzyszony)

Czas trwania projektu:          01.01.2026 - 31.12.2028

Następne aktywności

• Wrzesień/Październik 2026, Berlin: Tydzień projektu dla stażystów 1 z warsztatami „Morderstwa chorych przez nazistów“ i „Inkluzywność“
• Październik 2026, Brandenburgia: Warsztaty specjalistyczne „Turystyka edukacyjna z osobami z niepełnosprawnościami“
• Listopad 2026, Seelow: Warsztaty „Ślady życia żydowskiego“

Projektnews

Konferencja inauguracyjna projektu „Żywe miejsca pamięci“

11 maja 2026

Konferencja inauguracyjna polsko-niemieckiego projektu „Żywe miejsca pamięci“ zgromadziła przedstawicieli partnerów projektu w Bibliotece Miejskiej w Międzyrzeczu.

Projekt finansowania Interreg VI A na lata 2025-2028

Ludzie od wieków kształtują, uprawiają i kształtują region Odry-Warty. Powstały krajobraz kulturowy jest odzwierciedleniem potrzeb, wartości i tradycji naszego społeczeństwa. Projekt ma na celu opowiedzenie wspólnej historii regionu Odry-Warty poprzez jego krajobraz kulturowy, interaktywnie i z różnych perspektyw.

Historyczny rozwój metod i procesów uprawy stanowi ważną część naszej wspólnej historii i tożsamości kulturowej, której ślady można znaleźć w krajobrazie, w tradycyjnych formach uprawy, potrawach, produktach naturalnych i wielu innych po obu stronach dzisiejszej granicy. Uczynienie transgranicznego krajobrazu kulturowego namacalnym ma zatem ogromny potencjał dla zrozumienia wspólnej przeszłości, wzmocnienia świadomości wspólnego dziedzictwa kulturowego i tożsamości regionalnej oraz rozwijania wspólnego poczucia odpowiedzialności za przyszłe projektowanie i wykorzystanie krajobrazu.

Projekt przyczynia się do poprawy wzajemnego dostępu do dziedzictwa naturalnego i kulturowego oraz do ofert turystycznych i kulturalnych w 6 lokalizacjach poprzez opracowanie nowych interaktywnych stacji doświadczeń i połączenie ich w sieć ponad granicami. Nowa marka Kulturland Spuren Lebus (tytuł roboczy) jest częścią marki turystycznej „Erinnerung verbindet“ Oder-Warthe.

Planowane stacje doświadczalne to: 

• Słońsk (PL):       
  Praca zakonu joannitów w kształtowaniu krajobrazu kulturowego,
• Kienitz:                
  Historia projektowania krajobrazu parkowego na przykładzie parku osiedlowego Kienitz,
• Kostrzyn nad Odrą (PL):
  Wpływ wojska na rozwój krajobrazu kulturowego na przykładzie Twierdzy Küstrin,
• Buckow (DE):
  Bogata przyroda - historia użytkowania lasu (dzikie zioła, grzyby, owoce leśne i inne),
• Seelow (DE):
  Dzisiejsze użytkowanie gruntów uprawnych (zrównoważone rolnictwo, odnawialne źródła energii, ochrona krajobrazu),
• Schweizerhaus Seelow (DE):
  Park przyrodniczy poświęcony historii upraw regionalnych.

W każdej lokalizacji tworzone są ścieżki przyrodnicze i edukacyjne. Podejście partycypacyjne z elementami analogowymi i cyfrowymi w kilku językach i w prostym języku umożliwia transfer wiedzy na różnych poziomach. Odwiedzający doświadczają historii kultury i wspólnych tradycji w różnych lokalizacjach i z różnych perspektyw w aktywnej formie. Mogą wytwarzać tradycyjne produkty lub aktywnie chronić środowisko. Szczególny nacisk kładziony jest na informowanie o zrównoważonych strategiach i metodach zachowania różnorodności krajobrazu kulturowego oraz konsekwencjach niewłaściwego zachowania człowieka dla klimatu i środowiska.

Partner projektu:

• Gmina Słońsk (PL), partner wiodący
• Miasto Seelow (Mark)
• Miasto Kostrzyn nad Odrą
• Gmina Letschin
• Stowarzyszenie Parków Ochrony Przyrody Märkische Schweiz.
• Heimatverein „Schweizerhaus Seelow“ e.V.
• Park Narodowy Ujście Warty (partner stowarzyszony)
• Park Przyrody Märkische Schweiz (partner stowarzyszony)

Czas trwania projektu:           01.09.2025 - 31.08.2028

Sympozjum „Wypędzenie, przymusowa migracja, utrata kultury 1945 w regionie Odra-Warta“ koncentrowało się na złożonej polsko-niemieckiej historii w regionie przygranicznym, szczególnie po II wojnie światowej. Otworzyło ono przestrzeń dla polsko-niemieckiego dialogu na temat głębokich wstrząsów z 1945 roku.

Region ten jest przykładem przymusowej migracji, straty i nowych początków, których skutki są odczuwalne do dziś. Pamięć jest tu rozumiana jako relacja - otwarta, wieloperspektywiczna i w dialogu. Celem nie jest gotowa narracja, ale odpowiedzialna narracja, która łączy naukę i osobiste doświadczenia, angażuje młodych ludzi i buduje mosty między badaniami, edukacją i społeczeństwem.

Projekt finansowania „Pamięć łączy“ tworzy transgraniczną sieć, która sprawia, że miejsca historyczne stają się widoczne i zachowują ślady. W ten sposób pamięć staje się procesem, który otwiera horyzonty, umożliwia zrozumienie i kształtuje przyszłość.

Program:

Otwarcie:

Panel I: Klasyfikacja historyczna

Przerwa na lunch
i zwiedzanie Muzeum w Kulturhaus Küstrin-Kietz pod profesjonalnym nadzorem Stowarzyszenie na rzecz Historii Küstrin e.V.

Panel II: Perspektywy lokalne - utrata kultury - zawłaszczenie kulturowe?

Zostanie wydany tom konferencyjny, który będzie zawierał dodatkowe specjalistyczne materiały:

Chcielibyśmy podziękować naszemu gospodarzowi w Kulturhaus Küstrin-Kietz, naszym partnerom projektu i prelegentom, naszym tłumaczom, naszemu fotografowi panu Ahrendtowi i naszemu zespołowi filmowemu z Parkosmedia. Chcielibyśmy również podziękować naszemu sponsorowi i aktywnym uczestnikom sympozjum.

Zdjęcia ©Miasto Seelow, zdjęcia Klaus Ahrendt