PAMIĘĆ ŁĄCZY

REGION NAD RZEKAMI ODRA I WARTA

Tag: Kostrzyn nad Odrą

  • Dziedzictwo militarne i krajobraz kulturowy: Wyniki warsztatów eksperckich w Kostrzynie nad Odrą

    Dziedzictwo militarne i krajobraz kulturowy: Wyniki warsztatów eksperckich w Kostrzynie nad Odrą

    Projekt „Kulturland Spuren Lebus“

    Jestem 20 maja 2026 niemieccy i polscy specjaliści, przedstawiciele samorządów oraz eksperci spotkali się w Muzeum Twierdzy w Twierdza Kostrzyn (Kostrzyn nad Odrą) razem. Niemiecko-polski warsztat ekspertów poświęcony był tematowi „Kształtowanie krajobrazu kulturowego do celów wojskowych“ lub też Wpływ wojska na rozwój krajobrazu kulturowego. Wydarzenie odbyło się w ramach projektu unijnego „Kulturland Spuren Lebus / Kulturowe Ślady Ziemi Lubuskiej“ (Interreg VI A Brandenburg–Polska 2021–2027) odbywa się.

    Cele: Waloryzacja dziedzictwa twierdzy dla turystyki transgranicznej

    Głównym celem warsztatu było przeanalizowanie historycznego wpływu wojska na powstanie i transformację wspólnego krajobrazu kulturowego na konkretnym przykładzie twierdzy w Kostrzynie. Jednocześnie konferencja naukowa służyła temu, aby strategie dla Zmiana przeznaczenia i zrównoważone wykorzystanie dawnych obiektów fortyfikacyjnych na rzecz rozwoju transgranicznej, inkluzywnej turystyki przyrodniczej i edukacyjnej oraz pogłębienia fachowej wymiany między Brandenburgią a województwem lubuskim.

    Artykuły ekspertów i perspektywy

    Wykłady w odrestaurowanych kazamatach Bastionu Filip rzuciły światło na dziedzictwo forteczne z perspektywy europejskiej, regionalnej i architektonicznej:

    • Europejskie ramy i kontekst projektu: Po powitaniu przez miasto Kostrzyn nad Odrą oraz dyrektor muzeum Juliannę Sójkowską-Sochę, Dirk Röder (gmina Słońsk) przedstawił zarys całego projektu. Ponadto zaprezentował pracę sieci FORTE CULTURA e.V. która opiekuje się Europejskim Szlakiem Zabytków Fortecznych, liczącym obecnie 81 stacji w 17 krajach, i przedstawił koncepcje przekształcenia zabytków militarnych w miejsca turystyczne i edukacyjne.
    • Wpływ wojskowości na rozwój krajobrazu kulturowego na przykładzie twierdzy KostrzynDirk Röder nakreślił, jakie wpływy wojsko mogło wywrzeć na rozwój krajobrazu kulturowego – w szczególności w dziedzinach budownictwo obronne (Surowce do budowy, utrzymania i rozbudowy twierdzy Kostrzyn, w tym wyposażenie wojskowe), Jedzenie (Wieloletnie zaopatrzenie wojsk i personelu służbowego) oraz Wyposażenie (Wyposażenie wojskowe dla stacjonujących oddziałów oraz jako rezerwa operacyjna). Postawił pytania: Jakie zaplecze rekrutacyjne i zaopatrzeniowe miała twierdza Kostrzyn przez wiele wieków? Jakie zasoby wykorzystywano z bezpośredniego otoczenia, a jakie sprowadzano z innych regionów? Jakie „ślady“ są z tego widoczne do dziś i mogą zostać ucyfrowione / udostępnione w formie doświadczenia?
    • Historia twierdzy Kostrzyn: Julianna Sójkowska-Socha prześledziła rozwój twierdzy od XV do XX wieku. Wyróżniła ważne etapy – w tym budowę nowoczesnych fortyfikacji bastionowych wzorowanych na modelu włoskim pod kierunkiem inżyniera Francesco Chiaramelli od 1559 roku oraz strategiczną rolę twierdzy podczas II wojny światowej.
    • Rewitalizacja komunalna: Agnieszka Żurawska-Tatała z urzędu miejskiego w Kostrzynie nad Odrą przedstawiła konkretne projekty zagospodarowania i rewitalizacji miasta. Wskazała, jak historyczne bastiony są adaptowane do celów kulturalnych i włączane jako element budujący tożsamość w lokalną strategię rozwoju.
    • Budowa twierdz, strefy rayonowe i zarządzanie zasobami: Ekspert ds. fortyfikacji Marcin Wichrowski wyjaśnił ewolucję konstrukcyjną od pierwszych umocnień ziemno-drewnianych poprzez francuskie modernizacje w XVII i XVIII wieku (np. dzieło rogowe, raweliny, kontrstraż) aż po uwarunkowania przestrzenne. Wokół twierdzy znajdowały się tzw. Strefy służebności (obszary służebności) ustanowionych, których użytkowanie i zabudowa podlegały ścisłym przepisom wojskowym.

    Część praktyczna i wynik ogólny

    Na zakończenie wydarzenia uczestnicy zwiedzili podczas wspólnego spaceru zachowane struktury the fortu, bastiony i kazamaty twierdzy Kostrzyn.

    Warsztat połączył wiedzę teoretyczną z zakresu architektury militarnej i planowania przestrzennego z praktycznymi koncepcjami ochrony zabytków i rozwoju regionalnego. Wypracowana wiedza wpłynie bezpośrednio na kształt transgranicznego szlaku edukacyjno-turystycznego „Ślady kulturowe Ziemi Lubuskiej“ jedna, która łączy historyczne miejsca po obu stronach Odry i Warty.

    Więcej
  • Villa Wagener, Kostrzyn nad Odrą

    Villa Wagener, Kostrzyn nad Odrą

    Villa Wagener to dawna willa fabrykancka, zbudowana w XIX-wiecznym Küstrinie przez rodzinę Wagenerów (fabryka maszyn, kotłów parowych i miedzi w Cüstrin-Neustadt). Był to jeden z niewielu budynków, które przetrwały ciężkie bombardowanie przez Armię Czerwoną wiosną 1945 roku, a następnie był wykorzystywany jako centrum administracyjne radzieckich sił okupacyjnych, a później miasta Kostrzyn nad Odrą.

    Nieużytkowany od 2006 roku, został przekształcony w nowoczesne polsko-niemieckie centrum komunikacji i kreatywności.

  • MUZEUM TWIERDZY KÜSTRIN

    MUZEUM TWIERDZY KÜSTRIN

    Unikalny pomnik powierzchniowy na Odrze

    Pruska twierdza Küstrin została zbudowana w połowie XVI wieku i z sześcioma bastionami była jedną z największych europejskich twierdz miejskich swoich czasów. Do 1887 r. była stale rozbudowywana i dodano cztery forty zewnętrzne: Gorgast, Zorndorf (Sarbinowo), Säpzig (Zabice) i Tschernow (Czarnow). Ze względu na postęp w technologii uzbrojenia, twierdza wkrótce potem stała się technicznie przestarzała, a jej funkcja militarna została porzucona.

    W styczniu 1945 r. Armia Czerwona posuwała się naprzód od wschodu, zdobywając znaczne tereny i wypierając uchodźców oraz rozproszone jednostki Wehrmachtu. Küstrin był ważnym celem na Odrze, ponieważ linia kolejowa i droga prowadziły bezpośrednio do Berlina przez mosty. W międzyczasie Niemcy po raz kolejny ogłosili Küstrin twierdzą, prowizorycznie uzupełnili historyczną obronę przeszkodami i umocnieniami polowymi oraz zgromadzili garnizon liczący około 10 000 ludzi, aby jak najdłużej powstrzymywać wroga podczas zdobywania miasta i zajmowania mostów.

    Pierwsze jednostki Armii Czerwonej dotarły do Küstrin 31 stycznia. W następnych tygodniach przyczółki zostały utworzone pod silnym niemieckim oporem, a miasto zostało odcięte z wyjątkiem małego korytarza. Nie udało się go jednak zdobyć. 6 marca Armia Czerwona rozpoczęła jednoczesny atak z kilku stron, który miał doprowadzić do całkowitej eliminacji obrony. 12 marca zdobyto nowe miasto Küstrin. 22 marca udało się połączyć radzieckie przyczółki i odciąć twierdzę Küstrin od zaopatrzenia. Niemieckie próby odblokowania twierdzy nie powiodły się, czego nie mogła zmienić nawet osobista interwencja Hitlera. Od 24 marca stare miasto było bombardowane tak intensywnie, że nie ocalał żaden budynek. Dopiero 30 marca twierdza została ostatecznie zdobyta i zbudowano mosty zastępcze dla ruchu kołowego i kolejowego. Pierwszy pociąg przejechał przez mosty w kierunku Berlina już w kwietniu 1945 roku.

    Po zachodniej stronie Odry wojska niemieckie wykorzystały ten czas na rozbudowę obrony na Wzgórzach Seelow, oddalonych o około 10 km. Ostatnia duża bitwa II wojny światowej miała tam miejsce od 16 do 19 kwietnia 1945 roku. W dniu 8 maja 1945 r. nazistowskie Niemcy skapitulowały, a granice państwowe w Europie zostały wytyczone na nowo. W wyniku przesunięcia Polski na zachód, Küstrin stał się Kostrzynem nad Odrą. Nowe miasto zostało odbudowane. Obszar starego miasta pozostawiono samemu sobie na nowym polsko-niemieckim pograniczu i "zapomniano" o nim na prawie 50 lat. Dopiero w 1994 r. rozpoczęto prace wykopaliskowe na niektórych obszarach twierdzy, a spod zwałów ziemi wyłoniły się ruiny dawnych domów, brukowane ulice i chodniki. Dziś Muzeum Twierdzy Küstrin w Kostrzynie nad Odrą jest unikatowym zabytkiem, nazywanym również "Pompejami nad Odrą". Jest to imponujące przypomnienie wojny i jej konsekwencji. Wystawy opowiadają historię twierdzy, a tablice informacyjne pomagają odwiedzającym zwiedzać dawne centrum starego miasta Küstrin.

    Historia muzeum w formie audycji radiowej
    (Język: niemiecki)

    (Język: angielski)

    (Język: polski)

    Ulotka Muzeum Twierdzy Küstrin

    Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945