Berlin, 29 września 2026
W ramach pierwszej polsko-niemieckiej tygodnia projektów w ramach projektu „Żywe miejsca pamięci“ odbył się warsztat informacyjny poświęcony zbrodniom nocy hitlerowskiej w wystawie „totgeschwiegen“ w Berlinie. W centrum zainteresowania warsztatów projektowych znalazły się prelekcje inauguracyjne dr Kathleen Haack z Uniwersyteckiego Szpitala Medycznego w Rostocku oraz Stefana Schencka z inklution gUG jako specjalistów ds. zbrodni nocy hitlerowskiej oraz inkluzyjności w pracy nad pamięcią. Ponadto partnerzy projektu przedstawili swoje postępy w realizacji projektów.
Zbrodnie wojenne NS: Odpowiedzialność na miejscu
Dr. Kathleen Haack, Uniwersyteckie Szpitalnictwo Rostock
Prawie 20 000 osób zostało zamordowanych lub wysłanych z tamtych placówek w latach 1939–1945 w państwach pomorskich. Ta bilans została przedstawiona na zakończenie wystąpienia dr Kathleen Haack, historyczki medycznej z Uniwersyteckiej Szpitali w Rostocku. W Berlinie 29 września 2026 roku przedstawiła ideologiczne podstawy, procesy organizacyjne oraz odpowiedzialność regionalną dla narodowosocjalistycznych mordów medycznych.
Nasyconistyczne pojęcie „zdrowego ludzkiego ciała“ utrwalało wartość człowieka w kategoriach rzekomej dziedzicznej zdrowotności i zdolności do osiągania sukcesów. Medycyna, administracja i polityka wspierały wykluczenie i mordowanie osób z niepełnosprawnościami oraz chorobami psychologicznymi i neurologicznymi. Wyzywający termin „eutanazja“ przykrywał te zbrodnie.
Prelekcja przedstawia kilka powiązanych ze sobą kompleksów morderstw: centralnie zorganizowaną „akcję T4“, tak zwane „eutanazje dzieci“, regionalizowane morderstwa pacjentów oraz wczesne transporty do Wschodu. Formularze zgłoszeniowe służyły do systematycznego zbierania i selekcji pacjentek i pacjentów. Transporty z pomorskich placówek prowadziły między innymi do Brandenburgii, Bernburga i Prawyń.
Główny nacisk kładziony jest na deportacje od listopada 1939 do lutego 1940 roku. Przed rozpoczęciem „akcji T4“ ludzie zostali zabrani z pomorskich obozów do okupowanych polskich regionów i mordowani, między innymi w związku z masakrami w Piaśnicy i zabójstwami w Kosten.
Przerwa w głównym programie „Aktion T4“ w 1941 roku nie zakończyła mordowania ludzi. Do 1945 roku ludzie byli zabijani w zakładach przez leki i celowe niedożywienie. Dzieci były również ofiarami zorganizowanych procesów morderczych.
Główna teza: Dla Pomorza odpowiedzialność decydentów regionalnych ma szczególne znaczenie. Przestępstwa nie były jedynie skutkiem centralnych poleceń, ale były przygotowywane, umożliwiane i realizowane na miejscu.
W późniejszej dyskusji również stwierdzono, że niemal wszyscy sprawcy nie musieli ponieść odpowiedzialności za swoje czyny; po wojnie w niektórych przypadkach nadal praktykowali je i osiągnęli wysoką wiek.
Przystępność. Rozumienie. Współudział. Inkluzja w miejscach pamięci żywych
Stefan Schenck, członek zarządu gUG
Przychodźcie, rozumiecie i współtworzycie
Miejsce pamięci ma na celu udostępnianie historii i umożliwienie ludziom kreowania pamięci. To jest główna myśl wystąpienia na temat projektu polsko-niemieckiego „Żywe miejsca pamięci“. W centrum uwagi znajduje się planowany ogród refleksyjny w Międzyrzecz-Obrzyce, w którym uczestniczą praktykantki z Niemiec i Polski, aby upamiętnić nazistowskie mordy na chorych. Włączenie musi być myślane od samego początku: w kwestii dróg, informacji i zaangażowania. Trzy pytania wskazują kierunek: Kto może się do tego zabrać? Kto może wziąć udział? Kto może decydować o losie?
Planowanie dostępności wspólnie
To oznacza dla ogrodu: stałe, wystarczająco szerokie ścieżki, jasne orientacyjne znaki, miejsca do siedzenia i możliwości schronienia. Informacje powinny być czytelne, zrozumiałe oraz dostępne w języku polskim i niemieckim. Oferty słuchowe i dotykowe mogą tworzyć dodatkowe możliwości dostępu. Ważne treści jednak nie mogą być dostępne wyłącznie w formie cyfrowej.
Ważne jest, aby wcześnie zaangażować osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Powinni one komentować projekty, testować rozwiązania i mieć rzeczywisty wpływ na decyzje.
Wyraźne przedstawienie historii życiowych
Dwa przykłady podkreślają ten sposób myślenia: Berliński plac upamiętnienia i informacji Tiergartenstraße 4 łączy dostępność architektoniczną z różnymi ofertami przekazywania informacji. Konkurs teatralny „andersartig gedenken on stage“ umożliwia osobom z i bez niepełnosprawności współtworzenie pamięci.
Obaj pokazują: za liczbami ofiar stoją ludzie z relacjami, zainteresowaniami i nadziejami. Ich historie życiowe zasługują na miejsce w przestrzeni publicznej.
Integracja nie kończy się po otwarciu. Opieka, pogoda i opinie wpływają na to, jak lokalizacja pozostanie dostępna w dłuższej perspektywie czasowej. Żywy pamiętnik łączy pamięć historyczną z współczesną integracją – i stale ponownie sprawdza swoje zasługi.
Po zakończeniu prezentacji inicjatywnych uczestnicy mogli zwiedzić wystawę „totgeschwiegen”. Dziękujemy stowarzyszeniu „totgeschwiegen e. V.” oraz okręgowi Charlottenburg-Wilmersdorf za organizację i gościnę.
Dodaj komentarz