Tag: Seelow

Żywe miejsca pamięci
Tworzenie sieci niemiecko-policyjnych miejsc pamięci ofiar narodowosocjalistycznej tyranii, w szczególności nazistowskich mordów na chorych; rozwój programów edukacyjnych i turystyki pamięci.

Projekt finansowania Interreg VI A na lata 2026-2028

Projekt dotyczy ponownej oceny, wizualizacji i połączenia w sieć „Historia nazistowskich mordów na chorych“ w Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde oraz „Ślady żydowskiego życia“ w Seelow, Międzyrzeczu, Berlinie i Ueckermünde.

W ramach współpracy transgranicznej partnerzy projektu rewitalizują lub przywracają miejsca pamięci o znaczeniu krajowym, wyposażając je w wystawy cyfrowe i łącząc je ze sobą tematycznie. Oprócz zrównoważonych inwestycji w rozbudowę miejsc pamięci, głównym celem projektu jest rozwój transgranicznych ofert turystyki edukacyjnej z elementami integracyjnymi i zaangażowaniem odpowiednich grup docelowych.

Celem jest poprawa dostępu do miejsc pamięci, a tym samym do wspólnej historii polsko-niemieckiego pogranicza, która jest wyjątkowa w kontekście zakończenia II wojny światowej i przesunięcia Polski na zachód.

Kluczowe wyniki projektu

„Historia nazistowskich mordów na chorych“
- Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
- Rewitalizacja cmentarza i miejsca pamięci w Międzyrzeczu-Obrzycach,
- Projekt i budowa ogrodu kontemplacyjnego na terenie kliniki w Międzyrzeczu
  Obrzyce w ramach polsko-niemieckiego projektu młodzieżowego ze stażystami z firm ogrodniczych i krajobrazowych z Berlina i Międzyrzecza,
  
  Opracowanie wystawy na temat historii nazistowskich mordów szpitalnych w Ueckermünde w klinice AMEOS,
- Opracowanie i połączenie nowych i istniejących wystaw cyfrowych na temat historii nazistowskich mordów w Międzyrzeczu-Obrzycach i Ueckermünde, polskie tłumaczenie i połączenie wystawy „Totgeschwiegen“ w Berlinie,
- Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat historii nazistowskich mordów na chorych u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.
„Ślady żydowskiego życia“
- Transgraniczne działania na rzecz wymiany wiedzy i tworzenia sieci kontaktów,
- Budowa nowego miejsca pamięci i spotkań „dawny cmentarz żydowski Seelow“ na dawnym pierwotnym miejscu,
- Opracowanie czterech tras okrężnych z elementami cyfrowymi śladami życia żydowskiego w Seelow, Międzyrzeczu, Ueckermünde i Berlinie-Charlottenburgu,
- Opracowanie zorientowanych na grupę docelową modułów turystyki edukacyjnej na temat śladów życia żydowskiego u partnerów projektu, połączonych w sieć pod względem treści i marketingu transgranicznego.
W ten sposób projekt odpowiada na wspólne wyzwanie, jakim jest poprawa wzajemnego dostępu do dziedzictwa kulturowego oraz oferty turystycznej i kulturalnej na obszarze wsparcia, a także wykorzystanie możliwości oferowanych przez kulturę i turystykę w celu rozszerzenia powiązań transgranicznych.

Sieć „Pamięć łączy“ zapewnia odpowiednie ramy dla tworzenia sieci i rozpowszechniania nowych programów turystyki edukacyjnej w ramach projektu. Projekt przyjmuje strategię wieloperspektywicznego krajobrazu pamięci Odra-Warthe i konsoliduje transgraniczną ofertę turystyki edukacyjnej dla znaczącej epoki II wojny światowej w regionie.

Kontekst historyczny

Podejście transgraniczne i potrzeba zaangażowania partnerów spoza obszaru finansowania wynikają z rozmieszczenia i roli nazistowskich miejsc zbrodni na byłym terytorium Rzeszy. Osoby z upośledzeniem umysłowym były izolowane w dawnej klinice w Berlinie, selekcjonowane i deportowane do sanatorium w Meseritz-Obrawalde, gdzie zamordowano około 10 000 osób. Na terenie kliniki w państwowym sanatorium Ueckermünde utworzono i po raz pierwszy wypróbowano krematorium do eksterminacji ofiar nazizmu. W związku z niewielką liczbą i rozmieszczeniem dzisiejszych miejsc pamięci kompleksu nazistowskich mordów szpitalnych, istnieje potrzeba wykorzystania wcześniej niewykorzystanego potencjału do pracy nad pamięcią (Międzyrzecz, Ueckermünde) i umożliwienia doświadczenia historii w kontekście.

Zachowanie śladów żydowskiego życia jest również ważnym zadaniem niemieckiej pamięci politycznej. Żydzi byli wielokrotnie prześladowani i wypędzani, ostatnio w czasach nazistowskich, kiedy narodowi socjaliści systematycznie wypędzali i eksterminowali całą ludność żydowską.

Przymusowa migracja ludności w związku z przesunięciem Polski na zachód, a także politycznie i ideologicznie napędzane kultury pamięci w byłej NRD i PRL doprowadziły do zaniedbania wielu żydowskich miejsc, takich jak cmentarze i synagogi. Istnieje potrzeba zachowania śladów i uczynienia historii namacalną ponad granicami. Istniejąca wiedza i doświadczenie partnerów projektu, a także lokalizacje i sieci spoza obszaru objętego finansowaniem zostaną wykorzystane i połączone w celu osiągnięcia pozytywnych efektów na obszarze objętym finansowaniem.

Partnerzy projektu
- Gmina Międzyrzecz (partner wiodący)
- Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, Departament Geodezji, Gospodarki Nieruchomościami i Planowania Przestrzennego - Podwydział Planowania Przestrzennego
- Dzielnica Charlottenburg-Wilmersdorf w Berlinie
- Miasto Seelow (Mark)
- Miasto Seebad Ueckermünde
- Uniwersyteckie Centrum Medyczne w Rostocku
- Brandenburska Fundacja Miejsc Pamięci, Miejsce Pamięci Ofiar Morderstw Eutanazyjnych (partner stowarzyszony)
Czas trwania projektu: 01.01.2026 - 31.12.2028
3 lutego 2026 r.
Budynek stacji kolejowej Seelow (Mark)
Dawny budynek dworca kolejowego Seelow (Mark) to reprezentacyjny budynek użytkowy z XIX wieku, zbudowany w typowym stylu architektury kolejowej. Budynek dworca z czasów Cesarstwa Niemieckiego utracił swoją funkcję, chociaż stacja kolejowa na trasie Frankfurt (Oder) – Eberswalde nadal działa. Koleją można dojechać do metropolii Berlina i regionalnych miejsc pamięci. Ponadto miejsce to służy jako przystanek regionalnych autobusów, a tuż obok dworca przebiegają trasy rowerowe i szlaki turystyczne (E 11).

W ramach projektu finansowania budynek został gruntownie odnowiony i przekształcony w pracownię historyczną z centrum dokumentacji. Na 200 metrach kwadratowych bez barier na parterze powstało nowoczesne, przypominające muzeum miejsce nauki i doświadczeń w zakresie najnowszej historii regionu, korespondujące z oddalonym o 300 metrów miejscem pamięci "Seelower Höhen". Na piętrze znajduje się mieszkanie projektowe oraz pomieszczenia biurowe i archiwalne.
Organizatorem nowego miejsca pamięci jest Stowarzyszenie Historyczno-Krajobrazowe Gusow-Platkow e.V. Koncepcja wystawy dotyczy przełomowego okresu przedwojennego, wojennego i powojennego między 1930 a 1960 rokiem:

„Tematem wystawy jest los regionu Brandenburgii w połowie XX wieku. Chodzi o doświadczenia reżimu nazistowskiego i wojny, ucieczkę, odbudowę i socjalizm. Wystawa jak przez lupę pokazuje, jak „wielka historia” wpłynęła na mały region nad Odrą i jego mieszkańców, jakie warunki panowały tu przed wojną i jakie były jej długofalowe skutki. W przeciwieństwie do utrwalonej pamięci o bitwie pod Seelow, planowana wystawa przedstawia zmianę perspektywy. W centrum uwagi znajdują się znaleziska i relacje z doświadczeń mieszkańców regionu”.

Miasto Seelow realizowało następujące główne cele w ramach podejścia projektowego:
- Utworzenie warsztatów historycznych poświęconych szczególnej historii dzisiejszego regionu przygranicznego od 1930 roku.
- uzupełnienie tematyczne i przestrzenne ekspozycji muzealnej Miejsca Pamięci Seelower Höhen oraz poszerzenie zakresu oddziaływania
- Stworzenie stałej ekspozycji oraz wystaw tematycznych
- Utworzenie centrum dokumentacyjnego służącego pogłębieniu badań i prezentacji tego okresu histor
- Utworzenie biura ds. zarządzania siecią transgranicznego klastra turystycznego „Pamięć łączy”
- Połączenie z innymi miejscami pamięci jako marka turystyczna i kompleksowa oferta regionu Odra-Warta, w szczególności z centrum komunikacyjnym w Kostrzynie nad Odrą i centrum edukacji historycznej w Słońsku.
- Trwała zmiana przeznaczenia obiektu o znaczeniu historycznym
W 2023 roku oficjalnie otwarto Muzeum Stacji Historycznej Seelow (Mark): www.geschichtsstation-seelow.de

Niedaleko dworca kolejowego znajduje się Miejsca Pamięci Wzgórza Seelowskie znajduje się miejsce upamiętniające smutek i ostrzegające przed bitwą o tej samej nazwie, która miała miejsce w 1945 roku. Pomnik (zwycięski) żołnierza radzieckiego wraz z cmentarzem wojennym jego towarzyszy broni u jego stóp nadają mu ograniczoną perspektywę pamięci. Miejsce pamięci zawiera również małe muzeum i wystawę sprzętu wojskowego. To miejsce o znaczeniu międzynarodowym ma zostać wzbogacone o regionalną perspektywę dzięki „stacji historycznej” w bezpośrednim sąsiedztwie, która stanowi ważne uzupełnienie „światowego spojrzenia” na miejsce pamięci Seelower Höhen.
11 maja 2025 r.
MUZEALNA STACJA HISTORYCZNA SEELOW (MARK)
Region. Wydarzenia. Ludzie.

Stacja Historyczna Seelow (Mark) wykorzystuje autentyczne eksponaty i szczegóły biograficzne, aby udokumentować transformację regionu na przestrzeni pokolenia, oferując żywy wgląd w jego burzliwą historię.

Koniec Republiki Weimarskiej w 1933 r. oznaczał początek dyktatury narodowych socjalistów. Narodowi socjaliści wywierali coraz większy wpływ na życie publiczne. Prześladowania dysydentów, tłumienie przeciwników politycznych i integracja młodych ludzi ze strukturami nazistowskimi charakteryzowały obraz regionu. Zbrojenia i praca przymusowa w regionie rosły coraz bardziej od połowy lat 30-tych. Od 1939 r., wraz z wybuchem II wojny światowej, obraz regionu zmienił się dramatycznie. Wraz z pracą przymusową i w obozach koncentracyjnych, produkcja regionalna została przestawiona na produkty związane z wojną, a pociągi wojskowe, deportacje i transporty jeńców wojennych przemierzały kraj w obu kierunkach.

W drodze do Berlina Armia Czerwona przeniosła wojnę z pełną siłą do regionu Odry-Warty. Bitwa o Wzgórza Seelow, jedna z ostatnich dużych bitew wojny, toczyła się wokół Seelow i była decydującym momentem na drodze do wyzwolenia spod rządów nazistów. Koniec II wojny światowej oznaczał dalsze dramatyczne zmiany dla regionu jako części nowej sowieckiej strefy okupacyjnej. Przesunięcie Polski na zachód do granicy na Odrze i Nysie doprowadziło do wypędzenia i przymusowej migracji milionów ludzi, tworząc nową fizyczną granicę państwową i barierę językową. Konieczna była reorganizacja struktur politycznych i społecznych. Wynikająca z tego utrata kultury ma wpływ do dziś.

Odbudowa zniszczonych miast i wsi oraz wdrożenie reformy rolnej, w ramach której duże majątki ziemskie zostały wywłaszczone i rozdzielone między rolników, trwale zmieniły strukturę gospodarczą regionu. Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej jako państwa socjalistycznego w 1949 r. przyniosło dalsze zmiany. Powstały rolnicze spółdzielnie produkcyjne (LPG), które ukształtowały strukturę gospodarki wiejskiej. Budowa muru berlińskiego w 1961 roku była ważnym symbolem podziału Niemiec i Europy.

Chociaż życie polityczne w NRD było zdeterminowane przez porządek socjalistyczny, ślady historyczne pozostały widoczne w regionie - od zniszczeń wojennych po represje polityczne. Dziś region Odry i Warty jest miejscem pamięci, dialogu i zmian. Jako wieloperspektywiczny krajobraz pamięci ożywia dramatyczne wydarzenia stulecia i opowiada o trudnej drodze od zniszczenia, podziału, wypędzenia i odbudowy do nowego początku po zakończeniu zimnej wojny.
Historia muzeum jako wkład audio (Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Ulotka Muzeum Stacji Historycznej Seelow (Mark)

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945
styczeń 22, 2025
MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM SEELOW HEIGHTS
Gdzie była wojna.

Bitwa o Wzgórza Seelow była jedną z ostatnich i największych bitew II wojny światowej na niemieckiej ziemi. Miała miejsce od 16 do 19 kwietnia 1945 roku i była początkiem sowieckiego ataku na niemiecką stolicę.

Do połowy kwietnia 1945 r. Armia Czerwona na Odrze zakończyła przygotowania do generalnego ataku na Berlin.
Wilgotne i podmokłe niziny Oderbruch i wzgórza Seelow, które wznosiły się do 70 metrów za nimi, były ostatnimi głównymi naturalnymi barierami przed Berlinem. Naczelny dowódca Żukow planował zmasowany atak w celu przełamania niemieckiej obrony. Niemieckie dowództwo miało nadzieję, że udana obrona podzieli koalicję antyhitlerowską. Celem strony radzieckiej było pokonanie Wehrmachtu raz na zawsze i zakończenie wojny. Bitwa rozpoczęła się od potężnego ostrzału radzieckiej artylerii. Było to jedno z najbardziej intensywnych bombardowań wojny, choć część z nich spadła na pozycje, które zostały ewakuowane zgodnie z planem. Gdy noc była jeszcze mglista, radzieckie wojska lądowe rozpoczęły główny atak i wdarły się w głęboko osadzony niemiecki system pozycyjny. Drugiego dnia walk Armii Czerwonej udało się przełamać pozycje na Wzgórzach Seelow po obu stronach bazy Seelow, a czwartego dnia trzeci i ostatni pas obrony.

20 kwietnia ich jednostki bojowe dotarły do przedmieść Berlina. Radziecki plan operacyjny znacznie skrócił późniejszą bitwę o Berlin: w tym samym czasie, co przełom na Wzgórzach Seelow, wojska radzieckie nacierające z południowego wschodu pokonały wroga cofającego się z linii Odry. Uniemożliwiło im to wycofanie się w okolice Berlina i reorganizację w uporządkowany sposób. Wehrmacht poddał się 8 maja. Wojna w Europie dobiegła końca. Nie mogąc pogodzić się z beznadziejnością dalszej walki, bitwa o Wzgórza Seelow ilustruje gotowość nazistowskiego państwa do rzucenia wszystkich namacalnych rezerw ludzkich przeciwko znacznie przewyższającemu wrogowi, aby przetrwać. Jednocześnie nasuwa się pytanie, co sprawiało, że walczący po obu stronach byli gotowi do walki. Nawet dzisiaj sprzęt bojowy i ludzkie szczątki są nadal odzyskiwane na miejscu.

Dla miłośników historii region ten oferuje poruszający wgląd w ostatnie dni II wojny światowej. W miejscu pamięci odwiedzający mogą obejrzeć stałą wystawę z eksponatami, mapami i nagranymi rozmowami naocznych świadków, które ilustrują dramatyczny przebieg walk. Na otwartym terenie, który jest zawsze dostępny, znajdują się stanowiska czołgów i dział, a także radziecki cmentarz wojenny z reprezentacyjnym pomnikiem. Wycieczki z przewodnikiem i tablice informacyjne oferują dogłębny wgląd w wydarzenia historyczne i znaczenie tego miejsca.
Historia bitwy o Wzgórza Seelow w formie raportu audio (Język: niemiecki)

(Język: angielski)

(Język: polski)

Ulotka Pomnik i muzeum Seelower Höhen

Wydarzenia wojenne na szlaku historii 1945
styczeń 22, 2025